Rruga ballkanike 2026: ku qëndron vërtet rajoni

Çdo pranverë kthehet i njëjti ritual. Një raport i ri zgjerimi mbërrin në Bruksel, ministrat në Tiranë, Prishtinë, Shkup, Podgoricë, Sarajevë dhe Beograd e presin me një përzierje të njohur lavdërimi të kujdesshëm dhe acarimi të heshtur, dhe publiku, që e ka dëgjuar këtë bisedë në variante të ndryshme për dy dekada, kryesisht largon shikimin. Megjithatë, nën rutinë, rajoni në vitin 2026 nuk është aty ku ishte qoftë edhe pesë vjet më parë. Vlerësimi i ndershëm nuk është as versioni i broshurës që shitet në samitet, as një shpërfillje cinike e dëgjuar nëpër kafene. Ai qëndron diku në mes, dhe ia vlen të thuhet qartë.

Filloni me qeverisjen. Në të gjithë Ballkanin Perëndimor, institucionet formale janë më të forta në letër sesa ishin në fund të viteve 2000. Ka gjykata kushtetuese. Ka organe antikorrupsion. Ka agjenci të pavarura për zgjedhjet, auditimin, mbrojtjen e të dhënave dhe prokurimin publik. Ajo që mbetet e dobët është muskuli që i bën këto institucione të funksionojnë pa shoqërim politik. Prokurorët që ngrenë akuzë ndaj të pandehurve me lidhje të forta ende e bëjnë këtë me kosto personale. Gjykatësit që vendosin kundër ekzekutivit ende e shohin karrierën e tyre të studiuar me vëmendje të pazakontë. Hendeku nuk është më në ligj. Ai është te gatishmëria e shumicave politike për të humbur një çështje dhe për të jetuar me rezultatin.