Liderët ballkanikë takohen për bashkëpunim rajonal

Edhe një samit i Ballkanit Perëndimor erdhi e shkoi, dhe me të një raund tjetër komunikatash, shtrëngime duarsh dhe premtime për bashkëpunim më të thellë rajonal. Po të lexoje vetëm deklaratat përmbyllëse, do të mendoje që gjashtë ekonomitë e rajonit ishin në prag të një revolucioni të qetë: kufij të hapur për mallra dhe punëtorë, njohje e ndërsjellë e diplomave, një hapësirë e vetme për kapital dhe shërbime. Realiteti në terren është më modest, dhe hendeku midis asaj që udhëheqësit thonë në sallat e konferencave dhe asaj që biznesi e qytetari prek në pikat kufitare është historia e vërtetë e çdo takimi të tillë.

Sfondi është i njohur. Procesi i Berlinit, i nisur nga Gjermania para më shumë se një dekade, u krijua për ta mbajtur Ballkanin Perëndimor të lidhur me agjendën evropiane gjatë një periudhe kur zgjerimi i vërtetë i BE-së kishte ngecur. Ai prodhoi një kornizë samitesh vjetore, ministrialesh sektoriale dhe një rrjedhë të qëndrueshme projektesh të vogla infrastrukture dhe mobiliteti për të rinjtë. Nga ai lindi Tregu i Përbashkët Rajonal, një përpjekje për të zbatuar logjikën e katër lirive të BE-së në një rajon prej rreth shtatëmbëdhjetë milionë banorësh, të ndarë në gjashtë juridiksione, dy prej të cilave nuk e njohin formalisht njëra-tjetrën. Ambicia ka qenë gjithmonë më e madhe se vullneti politik.

Ajo që nënshkruhet në këto samite zakonisht bie në tri kategori. Janë marrëveshjet teknike vërtet të dobishme, për tarifat e roaming-ut, procedurat doganore, njohjen e kualifikimeve profesionale, që në heshtje e përmirësojnë jetën e përditshme kur zbatohen. Janë deklaratat simbolike për pajtimin, sundimin e ligjit dhe të ardhmen evropiane, që shërbejnë kryesisht për t'i siguruar Brukselit dhe kryeqyteteve të vendeve anëtare se rajoni nuk e ka braktisur projektin. Dhe janë nismat e bujshme që lexohen mirë në ditën e parë e pastaj rrinë në limb juridik me vite, të bllokuara nga një kontest dypalësh, një kontestim në gjykatën kushtetuese ose një veto e qetë nga një kryeqytet që nuk dëshiron të përmendet.

Modeli tashmë i njohur për këdo që ndjek rajonin. Nënshkruhet një marrëveshje mobiliteti; dy vjet më vonë, punëdhënësit ende nuk mund të punësojnë lehtësisht përtej kufirit sepse legjislacioni sekondar nuk u miratua kurrë. Shpallet një protokoll i korsive të gjelbra; kamionët vazhdojnë të presin me orë në të njëjtat pika kalimi. Hidhet ideja e një zone të përbashkët pagesash; bankat vazhdojnë t'i kalojnë transfertat përmes korrespondentëve në Frankfurt ose Vjenë. Asnjëra nga këto nuk do të thotë që samitet janë të kota. Do të thotë që testi i një samiti nuk është teksti i deklaratës, por ajo që mbijeton kthimin në shtëpi.

Ekziston edhe një shtresë gjeopolitike që deklaratat përmbyllëse rrallë e prekin drejtpërdrejt. Ballkani Perëndimor ndodhet midis një BE-je që e ka rizbuluar zgjerimin si çështje sigurie dhe aktorëve të jashtëm, Rusisë, Kinës, Turqisë, Gjirit, që dekadën e fundit kanë blerë ndikim përmes energjisë, infrastrukturës dhe medias. Çdo samit është, ndër të tjera, një sinjal për fushën e cilës gravitet po zgjedh rajoni. Udhëheqësit e kuptojnë këtë edhe kur nuk e thonë, dhe prandaj gjuha e integrimit evropian mbetet regjistri dominues, edhe në kryeqytete ku politika e brendshme tërheq në drejtime të tjera.

Për qytetarët, pyetja më e ndershme është nëse ndonjëra prej këtyre gjërave ndryshon çmimin e energjisë elektrike, pritjen në klinikë ose mundësinë e ndërtimit të një jete në vend e jo jashtë. Bashkëpunimi rajonal, i zbatuar siç duhet, do ta ndryshonte. Një treg vërtet i vetëm do të ulte kostot për firmat e vogla, do të zgjeronte rezervuarin e punës për punëdhënësit dhe do t'u jepte të rinjve arsye për të qëndruar. Një korridor i gjelbër që funksionon do të ulte çmimet e ushqimeve. Njohja e ndërsjellë e kualifikimeve do t'i mbante infermieret dhe inxhinierët në rajon në vend që t'i kanalizonte nëpërmjet agjencive drejt Gjermanisë ose Irlandës. Këto nuk janë fitime abstrakte. Janë pikërisht fitimet që janë premtuar në çdo samit prej një dekade.

Mënyra e dobishme për ta lexuar takimin e fundit, atëherë, nuk është as si një kthesë e madhe e as si dështim, por si një pikë tjetër të dhënash në një kurbë të gjatë zbatimi. Deklaratat do të dosjezohen. Grupet e punës do të mblidhen sërish. Brenda një viti, vëzhguesit do të numërojnë sa nga masat e shpallura u shndërruan vërtet në ligj, sa pika kufitare panë ndryshime të vërteta, dhe sa nga projektet ndërkufitare kaluan nga memorandumi në kantier. Ai libër llogarish, i mbajtur me durim, është i vetmi vlerësim i ndershëm për bashkëpunimin rajonal në Ballkanin Perëndimor. Gjithçka tjetër është teatër, dhe publiku e ka parë skenarin më parë.